İmam Əli ər-Rza (ə.s)-in ziyarətinin fəziləti haqqında hədislər


BİSMİLLAHİR RƏHMANİR RƏHİM
HƏMD OLSUN ALƏMLƏRİN RƏBBİNƏ
VƏ SALAM OLSUN MÖVLAMIZ MƏHƏMMƏDƏ VƏ ONUN PAK ƏHLİ-BEYTİNƏ

İslam dinində israrla vurğulanan məqamlardan biri də nəbi, peyğəmbər və imamlar (ə.s)-ın ziyarətidir. Məsumlar (ə.s)-ın qəbirlərini ziyarət etmək üzərində çox durulan, hədislərdə önəm verilən məsələlərdən biridir. Məsumlar (ə.s)-ın ziyarəti haqqında rəvayət edilən bu hədislərdən bəziləri belədir:

ziyaret-saduk1 ziyaret-saduk2 ziyaret-saduk3 ziyaret-saduk4

Şəkildə gördüyünüz Şeyx Səduq (r.ə)-ın “Uyunu Əxbar ər-Rza (ə.s)” adlı kitabıdır, işarə etdiyim yerdə bu ifadələr var:

حدثنا محمد بن الحسن بن أحمد بن الوليد رضي الله عنه قال: حدثنا محمد بن الحسن الصفار عن أحمد بن محمد بن عيسى، عن الحسن بن علي الوشاء قال: سمعت أبا الحسن الرضا عليه السلام يقول: إن لكل
امام عهدا في عنق أوليائه وشيعته وأن من تمام الوفاء بالعهد وحسن الأداء زيارة قبورهم فمن زارهم رغبة في زيارتهم وتصديقا بما رغبوا فيه كانت أئمتهم شفعاءهم يوم القيامة
Mənə Məhəmməd b. Həsən b. Əhməd b. Vəlid (r.ə) danışdı, dedi ki: Məhəmməd b. Həsən əs-Səffar mənə Əhməd b. Məhəmməd b. İsadan, o da Həsən b. Əli əl-Vəşşadan danışdı, dedi ki: Əbul Həsən ər-Rza (imam Əli ər-Rza (ə.s))-ın belə dediyini eşitdim: “Hər bir imamın, onu sevənlər və sizlər üzərinə, bir əhdi və vəzifəsi vardır. O vəzifəyə tam şəkildə vəfa etmək, onların qəbirlərini lazım olduğu kimi ziyarət etməklə olar. Hər kim (onları) böyük bir qayğı ilə ziyarət edər, onların maraq duyduqları şeyi də qəbul edərsə, imamlar, qiyamət günündə şəfaətçiləri olacaq”.

حدثنا محمد بن أحمد السناني رضي الله عنه قال: حدثنا أحمد بن
يحيى بن زكريا القطان قال، حدثنا أبو محمد بكر بن عبيد الله بن حبيب قال: حدثنا تميم بن بهلول عن أبيه عن إسماعيل بن مهران عن جعفر بن محمد عليه السلام قال: إذا حج أحدكم فليختم حجه بزيارتنا لأن ذلك من تمام الحج
Mənə Məhəmməd b. Əhməd əs-Sinani (r.ə) danışdı, dedi ki: Mənə Əhməd b. Yəhya b. Zəkəriyyə əl-Qəttan danışdı, dedi ki: Mənə Əbu Məhəmməd Bəkir b. Ubeydullah b. Həbib danışdı, dedi ki: Təmim b. Bəhlul mənə atasından, o İsmayıl b. Mihrandan, o da Cəfər b. Muhəmməd (imam Cəfər əs-Sadiq (ə.s))-dən danışdı, dedi ki: “Sizlərdən hər kim həccə gedərsə həccini bizim ziyarətimiz ilə tamamlasın. Çünki bizi ziyarət həccin bir hissəsidir”.

حدثنا محمد بن علي ماجيلويه رضي الله عنه قال: حدثنا محمد ابن يحيى العطار قال: حدثنا محمد بن الحسين بن أبي الخطاب عن محمد بن سنان عن عمار بن مروان عن جابر عن أبي جعفر عليه السلام قال: تمام الحج لقاء الامام
Mənə Məhəmməd b. Əli Məclaveyh (r.ə) danışdı, dedi ki: Mənə Məhəmməd b. Yəhya əl-Əttar danışdı, dedi ki: Məhəmməd b. Hüseyn b. Əbul Xəttab mənə Məhəmməd b. Sinandan, o Əmmar b. Mərvandan, o Cabirdən, o da Əbu Cəfər (imam Məhəmməd əl-Baqir (ə.s))-dən danışdı, dedi ki: “Həccin tamamı imamı görməkdir (ziyarət etməkdir)“.

حدثنا أبي رضي الله عنه قال: حدثنا محمد بن يحيى العطار قال: حدثنا محمد بن الحسين بن أبي الخطاب عن محمد إسماعيل بن بزيع عن صالح بن عقبة عن زيد الشحام قال: قلت لأبي عبد الله عليه السلام: ما لمن زار واحدا منكم؟ قال: كمن زار رسول الله (ص)
Mənə atam (r.ə) danışdı, dedi ki: Mənə Məhəmməd b. Yəhya əl-Əttar danışdı, dedi ki: Məhəmməd b. Hüseyn b. Əbul Xəttab mənə Məhəmməd b. İsmayıl b. Bəziədən, o Saleh b. Ukbədən, o da Zeyd əş-Şəhhamdan danışdı, dedi ki: Əbu Abdullah (imam Cəfər əs-Sadiq (ə.s))-a dedim ki: “Siz (Əhli Beyt (ə.s))-dən birini ziyarət edənin halı necədir?” İmam (ə.s) dedi ki: “Rəsulullah (s.)-ı ziyarət etmiş kimidir”.

Şeyx Səduq (r.ə), “Uyunu Əxbar ər-Rza a.s”, 2/291-293, bab 66, hədis 24, 28, 29 və 31

1-ci hədis (Həsən b. Əli əl-Vəşşanın imam Əli ər-Rza (ə.s)-dan olan rəvayəti) Şeyx Səduq (r.ə) “Fəqih”, 2/360, Ziyarət kitabı, hədis 3160-də eyni sened ilə; Kuleyni r.a “əl-Kafi”, 4/567, Həcc kitabı, bab, hədis 2-də ravi Həsən b. Əli el-veşşaya qədər başqa bir sənəd ilə; İbn Kavlaveyh (r.ə) “Kamiluz Ziyarət”, səhifə 131, bab 43, hədis 2-də Kuleyni (r.ə)-ın sənədi ilə rəvayət etmişdir. Kuleyni və ibn Kavlaveyhin sənədində Abdullah b. Musa adlı naməlum bir ravi var və buna görə hədisin bu sənədi zəifdir. Ancaq Şeyx Səduq (r.ə)-ın “Uyun” və “Fəqih” kitabındakı sənədinin bütün raviləri siqa (etibarlı) və sənəd müttəsil (kəsintisiz)- dir. Şeyx I Məclisi (r.ə) “Fəqih” kitabının şərhində hədis barədə deyir ki:

في‌ الصحيح‌ و الكليني‌ ‌عنه‌ ‌في‌ القوي‌ كالشيخ‌
(Səduq) səhih olaraq və Kuleyni ilə Şeyx Tus də qövmü kimi ondan (Həsən b. Əli əl-Vəşşadan) rəvayət etmişdir.

I Məclisi (r.ə), “Rəvzatul Müttəqin”, 5/360

3-cü hədis (Cabirin imam Məhəmməd əl-Baqir (ə.s)-dan olan rəvayəti) Şeyx Səduq (r.ə) “Fəqih”, 2/361, Ziyarət kitabı, hədis 3162-də başqa bir sənəd ilə Cabir əl-Cufidən rəvayət etmişdir. Amma bu rəvayətin sənədində zəif bir ravi olan Məhəmməd b. Sinan var və buna görə hədis zəifdir.

4-cü hədis (Zeyd əş-Şəhhamın imam Cəfər əs-Sadiq (ə.s)-dan olan rəvayəti) Şeyx Səduq (r.ə) “Fəqih”, 2/361, Ziyarət kitabı, hədis 31663 və 3175-də başqa bir sənəd ilə; Kuleyni (r.ə) “əl-Kafi”, 4/579, Həcc kitabı, bab 19, hədis 1-də “Uyun” kitabındakı sənəd ilə rəvayət etmişdir. Dolayısı ilə hədisin 2 sənədi (“Uyun” və “Kafi” kitabında 1 sənəd + “Fəqih” kitabındakı 2-ci sənəd) var. Hədisin “Fəqih” kitabındakı (yəni 2-ci) sənədi zəifdir. Çünki bu sənəddə Əbu Cəmilə adlı zəif bir ravi var. Ancaq “Uyun” və “əl-Kafi” kitabındakı sənədi müttəsil (fasiləsiz) və ravilərin hamısı da siqa (etibarlı) adamlardır.

Məhz bu hədislərdə məsumlar (ə.s)-ı ziyarət etməyin əhəmiyyəti və fəziləti açıq şəkildə göstərilir. Buna görə də məsum İmam Əli ər-Rza (ə.s)-ın ziyarəti haqqında hədislərə əsaslanan bir iş görməyi qərara aldım. İşdə mənbə hədis kitablarında bu mövzuda rəvayət edilmiş olan hədislər arasından mötəbər (səhih, həsən və ya müvəssəq) olanları seçdim. İnşəallah, indi bu işi sizlərlə bölüşəcəyəm.

ziyaret-saduk1 ziyaret-saduk2 ziyaret-saduk3 ziyaret-saduk4 ziyaret-saduk5
ziyaret-saduk6 ziyaret-saduk7 ziyaret-saduk8 ziyaret-saduk9 ziyaret-saduk10
ziyaret-saduk11 ziyaret-saduk12ziyaret-saduk13

Şəkildə gördüyünüz Şeyx Səduq (r.ə)-in “Uyunu Əxbar ər-Rza (ə.s)” adlı kitabıdır, işarə etdiyim yerdə belə ifadələr var:

حدثنا محمد بن علي ماجيلويه رضي الله عنه قال: حدثنا علي بن إبراهيم بن هاشم عن أبيه قال: حدثنا عبد الرحمن بن حماد عن عبد الله بن إبراهيم عن أبيه عن الحسين بن زيد قال: سمعت أبا عبد الله جعفر بن محمد الصادق عليهما السلام يقول: يخرج رجل من ولد ابني موسى
اسمه اسم أمير المؤمنين عليه السلام إلى أرض طوس وهي بخراسان يقتل فيها بالسم فيدفن فيها غريبا من زاره عارفا بحقه أعطاه الله عز وجل أجر من أنفق من قبل الفتح وقاتل
Mənə Məhəmməd b. Əli Məcləveyh (r.ə) danışdı, dedi ki: Əli b. İbrahim mənə atasından danışdı, dedi ki: Əbdürrəhman b. Həzrət mənə Abdullah b. İbrahimdən, o atasından, o da Hüseyn b. Zeydden danışdı, dedi ki: Əbu Abdullah Cəfər b. Məhəmməd əs-Sadiq (imam Cəfər əs-Sadiq (ə.s))-in belə dediyini eşitdim: “Oğlum Musa (imam Musa əl-Kazım (ə.s))-nın Möminlərin Əmiri (imam Əli (ə.s))– nin adında olan övladı, Xorasanın Tus şəhərinə aparılacaq, zəhərlə şəhid edilərək qəribə bir şəkildə dəfn olunacaqdır. Hər kim onu, haqqını tanıyaraq ziyarət edərsə, Allah Təala ona, Fəthdən əvvəl (Məkkənin Fəthindən əvvəl) Allah yolunda infaq edib müharibə edənlərin savabını verəcəkdir”.

حدثنا محمد بن موسى بن المتوكل رضي الله عنه قال: حدثنا علي بن إبراهيم بن هاشم عن أبيه عن أبي هاشم داود بن القاسم الجعفري قال: سمعت أبا جعفر محمد بن علي عليه السلام يقول: إن بين جبلي طوس قبضة قبضت من الجنة من دخلها كان آمنا يوم القيامة من النار
Mənə Məhəmməd b. Musa b. Mütəvəkkil (r.ə) danışdı, dedi ki: Əli b. İbrahim mənə atasından, o da Davud b. Qasım əl-Cəfəridən danışdı, dedi ki: Əbu Cəfər Məhəmməd b. Əli (imam Məhəmməd ət-Təqi (ə.s))– nin belə dediyini eşitdim: “Tusun iki dağı arasında bir yer var ki, cənnət məkanıdır. Hər kim oraya girsə, qiyamət günü oddan amanda olar”.

حدثنا محمد بن علي ماجيلويه رضي الله عنه قال: حدثنا علي بن إبراهيم بن هاشم عن أبيه عن عبد العظيم بن عبد الله الحسني عن أبي جعفر محمد بن علي الرضا عليه السلام قال: ضمنت لمن زار أبي عليه السلام
بطوس عارفا بحقه الجنة على الله تعالى
Mənə Məhəmməd b. Əli əl-Məcləveyh (r.ə) danışdı, dedi ki: Əli b. İbrahim mənə atasından, o Əbdüləzim b. Abdullah əl-Həsənidən, o da Əbu Cəfər Məhəmməd b. Əli ər-Rza (imam Məhəmməd ət-Təqi (ə.s))-dan danışdı, dedi ki: “Atamı Tusda haqqını bilərək, ziyarət edənə, Allah tərəfindən cənnətin verilməsinə zamin olaram”.

وبهذا الاسناد عن عبد العظيم بن عبد الله قال: قلت لأبي جعفر عليه السلام: قد تحيرت بين زيارة قبر أبي عبد الله عليه السلام وبين زيارة قبر أبيك عليه السلام بطوس فما ترى؟ فقال لي مكانك، ثم دخل وخرج ودموعه تسيل على خديه، فقال زوار قبر أبي عبد الله عليه السلام كثيرون وزوار قبر (أبي. ظ) عليه السلام بطوس قليلون
Və eyni sənəd ilə Əbdüləzim b. Abdullah əl-Həsənidən danışdı, dedi ki: Əbu Cəfər (imam Məhəmməd ət-Təqi (ə.s))– ə dedim ki: “Əbu Abdullah (imam Hüseyn (ə.s))– ın qəbirinin ziyarəti ilə Tus şəhərində atanın (imam Əli ər-Rza (ə.s)) qəbirinin ziyarəti haqqında fikrin nədir?” İmam (ə.s) dedi ki: “Əbu Abdullah (imam Hüseyn (ə.s))– ın qəbirinin ziyarətçiləri çoxdur, atam (ə.s)-ın Tus şəhərində qəbirinin ziyarətçiləri isə azdır”.

حدثنا محمد بن الحسن بن أحمد بن الوليد رضي الله عنه قال: حدثنا محمد بن الحسن الصفار عن أحمد بن محمد بن عيسى عن أحمد بن محمد بن أبي نصر البزنطي قال: قرأت كتاب أبي الحسن الرضا عليه السلام أبلغ شيعتنا أن زيارتي تعدل عند الله ألف حجة، قال: فقلت لأبي جعفر عليه السلام ابنه: ألف حجة؟ قال: اي والله ألف ألف حجة لمن زاره عارفا بحقه
Mənə Məhəmməd b. Həsən b. Əhməd b. Vəlid (r.ə) danışdı, dedi ki: Məhəmməd b. Həsən əs-Səffar mənə Əhməd b. Məhəmməd b. İsadan, o da Əhməd b. Məhəmməd b. Əbi Nəsr əl-Bəzəntidən danışdı, dedi ki:

حدثنا أبي رضي الله عنه قال: حدثنا سعد بن عبد الله عن أحمد بن محمد بن عيسى عن عبد الرحمن بن أبي نجران، قال: سألت أبا جعفر عليه السلام ما تقول لمن زار أباك قال: الجنة والله
Mənə atam (r.ə) danışdı, dedi ki: Sad b. Abdullah mənə Əhməd b. Məhəmməd b. İsadan, o da Əbdürrəhman b. Əbi Nəcrandan danışdı, dedi ki: Əbu Cəfər (imam Məhəmməd ət-Təqi (ə.s))– ə “atanı (imam Əli ər-Rza (ə.s)) ziyarət edən haqqında nə edərsən?” İmam (ə.s) dedi ki: “Vallah onun üçün cənnət vardır”.

حدثنا محمد بن الحسن بن أحمد بن الوليد رضي الله عنه قال: حدثنا محمد بن الحسن الصفار عن محمد بن الحسين بن أبي الخطاب عن علي بن أسباط قال: سألت أبا جعفر عليه السلام ما لمن زار والدك عليه السلام بخراسان؟ قال: الجنة والله الجنة والله
Mənə Məhəmməd b. Həsən b. Əhməd b. Vəlid (r.ə) danışdı, dedi ki: Məhəmməd b. Həsən əs-Səffar mənə Məhəmməd b. Hüseyn b. Əbül Xəttabdan, o da Əli b. Əsbatdan danışdı, dedi ki: Əbu Cəfər (imam Məhəmməd ət-Təqi (ə.s))-ə dedim ki: “Atanı (imam Əli ər-Rza (ə.s)) Xorasanda ziyarət edən üçün necə bir savab vardır?” İmam (ə.s) dedi ki: “Vallah onun üçün cənnət vardır, vallah onun üçün cənnət vardır”.

حدثنا أبي رحمه الله ومحمد بن الحسن بن أحمد بن الوليد رضي الله عنه قال: حدثنا سعد بن عبد الله بن أبي خلف، قال: حدثنا أحمد بن محمد بن عيسى ومحمد بن الحسين بن أبي الخطاب، عن أحمد بن محمد بن أبي نصر البزنطي قال: سمعت الرضا عليه السلام يقول: ما زارني أحد من أوليائي عارفا بحقي إلا تشفعت له يوم القيامة
Mənə atam və Məhəmməd b. Həsən b. Əhməd b. Vəlid (r.ə) danışdılar, dedilər ki: Mənə Sad b. Abdullah b. Əbu Xələf danışdı, dedi ki: Əhməd b. Məhəmməd b. İsa və Məhəmməd b. Hüseyn b. Əbül Xəttab mənə Əhməd b. Məhəmməd b. Əbu Nəsr əl-Bəzəntidən danışdılar, dedi ki: Ər-Rza (imam Əli ər-Rza (ə.s))-nın belə dediyini eşitdim: “Dostlarımdan hər kim, haqqımı tanıdığı halda məni ziyarət edərsə, qiyamət günü ona şəfaətçi olaram”.

حدثنا الحسين بن إبراهيم بن تاتانة والحسين بن إبراهيم بن أحمد بن هشام المكتب وأحمد بن علي بن إبراهيم بن هاشم ومحمد بن علي ماجيلويه ومحمد بن موسى بن المتوكل وعلي بن هبة الله الوراق رضي الله عنهم قالوا: حدثنا علي بن إبراهيم بن هاشم، عن أبيه، عن محمد بن أبي عمير عن حمزة بن حمران قال: قال أبو عبد الله عليه السلام: يقتل حفدتي بأرض خراسان في مدينة يقال لها: طوس من زاره إليها عارفا بحقه أخذته بيدي يوم القيامة فأدخلته الجنة وإن كان من أهل الكبائر قال: قلت: جعلت فداك وما عرفان حقه؟ قال: يعلم إنه إمام مفترض الطاعة شهيد، من زاره عارفا بحقه أعطاه الله تعالى له أجر سبعين ألف شهيد ممن استشهد بين يدي رسول الله (ص) على حقيقة وفي حديث آخر قال: قال الصادق عليه السلام: يقتل لهذا (وأومى بيده إلى موسى عليه السلام) ولد بطوس ولا يزوره من شيعتنا إلا الاندر فالأندر
Mənə Hüseyn b. İbrahim, Əhməd b. Əli b. İbrahim b. Haşim, Məhəmməd b. Əli Məcaleveyh, Məhəmməd b. Musa b. Mütəvəkkil və Əli b. Hibətullah əl-Vərrak (r.ə) danışdılar, dedilər ki: Əli b. İbrahim bizə atasından, o Məhəmməd b. Əbu Umeyrdən, o da Həmzə b. Hümrandan danışdı, dedi ki: Əbu Abdullah (imam Cəfər əs-Sadiq (ə.s)) dedi ki: “Yer üzünün Xorasan bölgəsində, Tus deyilən bir şəhərdə nəvəm (imam Əli ər-Rza (ə.s)) şəhid ediləcəkdir. Kim onun haqqını tanıyaraq (bilərək) onu ziyarət edərsə, Qiyamət günü o kimsənin əlindən tutular və cənnətə aparılar, hətta böyük günah əhlindən olsa belə“. Dedim ki: “Sənə fəda olum! Onun haqqını tanımaq nədir?” İmam (ə.s) dedi ki: “Onun itaəti fərz olan şəhid imam olduğunu bilməyindir. Kim onun haqqını tanıyaraq (bilərək) onu ziyarət edərsə, Allah Təala o adama Rəsulullah (s.) ilə birlikdə döyüşdə şəhid olan 70 şəhidin savabını verər. “

حدثنا محمد بن موسى بن المتوكل قال: حدثنا علي بن إبراهيم بن هاشم عن أبيه عن العباس بن معروف عن علي بن مهزيار قال: قلت لأبي جعفر عليه السلام يعنى محمد بن علي الرضا عليه السلام: جعلت فداك زيارة الرضا عليه السلام أفضل أم زيارة أبي عبد الله الحسين عليه السلام؟ فقال: زيارة أبي عليه السلام أفضل وذلك أن أبا عبد الله عليه السلام يزوره كل الناس وأبي عليه السلام لا يزوره إلا الخواص من الشيعة
Mənə Məhəmməd b. Musa b. Mütəvəkkil danışdı, dedi ki: Əli b. İbrahim mənə atasından, o Abbas b. Mərufdan, o da Əli b. Mehziyardan danışdı, dedi ki: Əbu Cəfər (imam Məhəmməd ət-Təqi (ə.s))– ə dedim ki: “Sənə fəda olum, ər-Rza (ə.s)-ın, yoxsa Əbu Abdullahınmı (imam Hüseyn (ə.s)) ziyarəti üstündür?” İmam (ə.s) dedi ki: “Atamın (imam Əli ər-Rza (ə.s)) ziyarəti üstündür. Çünki bütün insanlar Əbu Abdullahı (imam Hüseyn (ə.s)) ziyarət edirlər. Atamı isə şiəmizdən olan xüsusi insanlardan başqa heç kim ziyarət etmir”

حدثنا الحسين بن إبراهيم بن أحمد بن هشام المؤدب وعلي بن عبد الله الوراق رضي الله عنهما قالا: حدثنا علي بن إبراهيم بن هاشم عن أبيه إبراهيم بن هاشم عن عبد السلام بن صالح الهروي قال: دخل دعبل بن علي الخزاعي (ره) علي موسى الرضا عليهما السلام بمرو فقال له: يا بن رسول الله (ص) إني قد قلت فيك قصيدة وآليت على نفسي أن لا أنشدها أحدا قبلك فقال عليه السلام: هاتها فأنشده: مدارس آيات خلت من تلاوة * ومنزل وحي مقفر العرصات فلما بلغ إلى قوله: أرى فيئهم في غيرهم متقسما * وأيديهم من فيئهم صفرات بكى أبو الحسن الرضا عليه السلام وقال له: صدقت يا خزاعي فلما بلغ إلى قوله: إذا وتروا مدوا إلى واتريهم * اكفا عن الأوتار منقبضات جعل أبو الحسن عليه السلام يقلب كفيه ويقول: أجل والله منقبضات فلما بلغ إلى قوله: لقد خفت في الدنيا وأيام سعيها * وإني لأرجو الامن بعد وفاتي قال الرضا عليه السلام: آمنك الله يوم الفزع الأكبر فلما انتهى إلى قوله: وقبر ببغداد لنفس زكية * تضمنها الرحمن في الغرفات
قال له الرضا عليه السلام: أفلا الحق لك بهذا الموضع بيتين بهما تمام قصيدتك؟ فقال: بلى يا ابن رسول الله، فقال عليه السلام: وقبر بطوس يا لها من مصيبة * توقد في الأحشاء بالحرقات إلى الحشر حتى يبعث الله قائما * يفرج عنا الهم والكربات فقال دعبل: يا ابن رسول الله هذا القبر الذي بطوس قبر من هو؟ فقال الرضا عليه السلام: قبري ولا تنقضي الأيام والليالي حتى تصير طوس مختلف شيعتي وزواري ألا فمن زارني في غربتي بطوس كان معي في درجتي يوم القيامة مغفورا له ثم نهض الرضا عليه السلام بعد فراغ دعبل من إنشاد القصيدة وأمره أن لا يبرح من موضعه فدخل الدار فلما كان بعد ساعة خرج الخادم إليه بمائة دينار رضوية فقال له: يقول لك مولاي إجعلها في نفقتك فقال دعبل: والله ما لهذا جئت ولا قلت هذه القصيدة طمعا في شئ يصل إلي ورد الصرة وسأل ثوبا من ثياب الرضا عليه السلام ليتبرك ويتشرف به فانفذ إليه الرضا عليه السلام جبة خز مع الصرة وقال للخادم: قل له خذ هذه الصرة فإنك ستحتاج إليها ولا تراجعني فيها فأخذ دعبل الصرة والجبة وانصرف وسار من مرو في قافلة فلما بلغ ميان قوهان وقع عليهم اللصوص فأخذوا القافلة بأسرها وكتفوا أهلها وكان دعبل فيمن كتف وملك اللصوص القافلة وجعلوا يقسمونها بينهم فقال رجل من القوم متمثلا بقول دعبل في قصيدته: أرى فيئهم في غيرهم متقسما * وأيديهم من فيئهم صفرات فسمعه دعبل فقال له: لمن هذا البيت؟ فقال لرجل من خزاعة يقال له: دعبل بن علي، قال: فانا دعبل قائل هذه القصيدة التي منها هذا البيت فوثب الرجل إلى رئيسهم وكان يصلي على رأس تل وكان من الشيعة فأخبره فجاء بنفسه حتى وقف على دعبل وقال له: أنت دعبل؟ فقال نعم فقال له أنشدني القصيدة فأنشدها فحل كتافه وكتاف جميع أهل القافلة ورد إليهم جميع ما أخذ منهم لكرامة دعبل وسار دعبل حتى وصل إلى قم فسأله أهل قم أن
ينشدهم القصيدة فأمرهم أن يجتمعوا في المسجد الجامع فلما اجتمعوا صعد المنبر فأنشدهم القصيدة فوصله الناس من المال والخلع بشئ كثير واتصل بهم خبر الجبة فسألوه أن يبيعها بألف دينار فامتنع من ذلك فقالوا له: فبعنا شيئا منها بألف دينار فأبى عليهم وسار عن قم فلما خرج من رستاق البلد لحق به قوم من أحداث العرب وأخذوا الجبة منه فرجع دعبل إلى قم وسألهم رد الجبة فامتنع الاحداث من ذلك وعصوا المشايخ في أمرها فقالوا لدعبل: لا سبيل إلى لك إلى الجبة فخذ ثمنها ألف دينار فأبى عليهم فلما يئس من ردهم الجبة سألهم أن يدفعوا إليه شيئا منها فأجابوه إلى ذلك وأعطوه بعضها ودفعوا إليه ثمن باقيها ألف دينار وانصرف دعبل إلى وطنه فوجد اللصوص قد أخذوا جميع ما كان في منزله فباع المأة الدينار التي كان الرضا عليه السلام وصله بها فباع من الشيعة كل دينار بمأة درهم فحصل في يده عشرة آلاف درهم فذكر قول الرضا عليه السلام: إنك ستحتاج إلى الدنانير وكانت له جارية من قلبه محل فرمدت عينها رمدا عظيما فادخل أهل الطب عليها فنظروا إليها فقالوا: أما العين اليمنى فليس لنا فيها حيلة وقد ذهبت وأما اليسرى فنحن نعالجها ونجتهد ونرجو أن تسلم فاغتم لذلك دعبل غما شديدا وجزع عليها جزعا عظيما ثم إنه ذكر ما كان معه من وصلة الجبة فمسحها على عيني الجارية وعصبها بعصابة (1) منها أول الليل فأصبحت وعيناها أصح ما كانتا قبل من ببركة أبي الحسن الرضا عليه السلام.
Mənə Hüseyn b. İbrahim əl-Müəddib və Əli b. Abdullah əl-Varrak (r.ə) danışdılar, dedilər ki: Əli b. İbrahim mənə atasından, o da Əbdüssəlam b. Saleh əl-Hərəvidən danışdı, dedi ki: Dibil b. Əli əl-Hüzai (r.ə), Mərvdə ər-Rza (imam Əli ər-Rza (ə.s))-nın hüzuruna gələrək, belə ərz etdi: “Ey Rəsulullah (s)-ın oğlu! Sənin üçün bir şeir yazdım, onu səndən əvvəl heç kimə oxumamaq üçün özümə söz vermişdim”. Bunun üzərinə imam (ə.s) ondan şeirini oxumasını istədi, Dibil də oxudu. Şeirinin bəzi beytləri belə idi: “Ayələrin açıqlanıb təfsir edildiyi yer artıq boş qalmışdır / vəhyin nazil olduğu yer isə, susuz çöl kimi qurudu / Qənimət və Beytül-malın başqaları arasında bölüşdürüldüyünü / (Ali Muhəmmədin) əlinin ondan uzaqlaşdığını görürəm”. Dibilin şeiri buraya çatanda imam (ə.s) ağlayaraq belə buyurdu: “Ey Hüzai! Doğru deyirsən”. Dibil daha sonra belə davam etdi: “Mən siz Əhli Beytin məhəbbətini qəlbimdə gəzdirdiyim bütün ömrümü qorxuyla keçirmişəm. İndi bütün arzum və ümidim isə ölümdən sonra əzabdan amanda olmaqdır”. İmam (ə.s) ona belə buyurdu: “Allah səni ən pis günündə amanda qılsın!” Dibil bu qitəni oxudu: “Bağdadda bir qəbir var ki, o, təmiz bir insanın qəbiridir / ki, Allah ona yurd kimi cənnəti vermişdir”. İmam (ə.s) dedi ki: “İki beyt daha əlavə edərək qəsidəni tamamlamağımı istəyərsən?” Dibil dedi ki: “Bəli, ey Rəsulullah (s.)-ın oğlu!” İmam (ə.s) dedi ki: “Tusda bir qəbir vardır ki, sahibinin müsibəti bədəninin bütün əzalarını məhşərə qədər alovlandırır / Bu, Allahın Kaim göndərib bizi bu kədər və sıxıntıdan azad olunana qədər davam edəcəkdir”. Dibil, imam (ə.s)-a dedi ki: “Ey Rəsulullah (s.)-ın oğlu! Tusdakı bu qəbir kimindir?” İmam (ə.s) dedi ki: “Mənim qəbirimdir. Çox uzun zaman keçmədən, Tus, mənim Şiələrimin və ziyarətçilərimin gəlib-getdiyi yer olacaqdır. Hər kim məni, Tusda qürbət halımda ziyarət edərsə, qiyamət günü bağışlanmış olaraq mənimlə olacaq“.

Şeyx Səduq (r.ə), “Uyunu Əxbar ər-Rza (ə.s)”, 2/285-297, bab 66

2-ci hədis (Davud b. Qasım əl-Cəfərinin imam Məhəmməd ət-Təqi (ə.s)-dan olan rəvayəti)– in sənədi müttəsil (fasiləsiz) və raviləri siqa (etibarlı)-dır. Şeyx Hadi ən-Nəcəfi hədis haqqında deyir ki:

الرواية معتبرة الإسناد
Rəvayətin sənədi mötəbərdir.

Şeyx Hadi ən-Nəcəfi (r.ə), “Məvsuat əhadisi Əhli Beyt (ə.s)”, 10/271, hədis 12907

4-cü hədis (Əbdüləzim b. Abdullah əl-Həsəninin imam Məhəmməd ət-Təqi (ə.s)-dan olan rəvayəti)- nin

رواه‌ المصنف‌ ‌في‌ ‌الحسن‌ كالصحيح ‌عن‌ ‌عبد‌ العظيم‌ ‌بن‌ ‌عبد‌ ‌الله‌ الحسني‌ رضي‌ ‌الله‌ ‌عنه‌ ‌عليه‌ ‌السلام‌‌-‌ و روي‌ ‌عنه‌ ‌أنه‌ ‌قال‌
Kitabın sahibi (Şeyx Səduq) həsən, səhih kimi bir sənəd ilə Əbdüləzim b. Abdullah əl-Həsəni (r.ə)-ın belə dediyini rəvayət etmişdir:

Şeyx I Məclisi (r.ə), “Rəvzətül Müttəqin”, 5/395

5-ci hədis (Əhməd b. Məhəmməd b. Əbi Nəsr əl-Bəzəntinin imam Məhəmməd ət-Təqi (ə.s)-dan olan rəvayəti)-nin sənədi müttəsil (fasiləsiz) və bütün sənədləri də siqa (etibarlı)-dırlar. Şeyx Abbas əl-Qummi (r.ə) bu hədis haqqında deyir ki:

بأسانيد صحاح عن ابن أبي نصر قال
Səhih sənədlər ilə ibn Əbu Nəsrdən belə rəvayət etmişdir:

Şeyx Abbas əl-Qummi (r.ə), “Məfatihul Cinan”, 3-cü hissə, 7-ci fəsil

6-cı (Əbdürrəhman b. Əbi Nəcranın imam Məhəmməd ət-Təqi (ə.s)-dan olan rəvayəti) və 7-ci (Əli b. Əsbatın imam Məhəmməd ət-Təqi (ə.s)-dan olan rəvayəti) hədislər, mətnlərinin eyni olmasından da göründüyü kimi 2 ayrı səhabə tərəfindən imam Cavad (ə.s)-dan rəvayət edilən 1 hədisdir. Şeyx Səduq (r.ə) bu hədisi 2 ayrı sənəd ilə Əli b. Əsbat və Əbdürrəhman b. Əbu Nəcran adlı 2 səhabədən rəvayət etdiyi kimi Şeyx ibn Kavlaveyh əl-Qummi (r.ə) da bu hədisi “Kamiluz Ziyarət”, səhifə 509, bab, hədis 8-də eyni hədisi 3-cü bir sənəd ilə Əli b. Mehziyar adlı səhabələrindən rəvayət etmişdir. Və hədisin hər 3 sənədinin raviləri siqa (etibarlı), sənədləri də müttəsil (kəsintisiz)-dir. Şeyx Hadi ən-Nəcəfi, bu hədisin Əli b. Əsbat adlı səhabədən olan sənədi haqqında deyir ki:

الرواية صحيحة الإسناد
Rəvayətin sənədi səhihdir.

Şeyx Hadi ən-Nəcəfi (r.ə), “Məvsuat əhadisi Əhli Beyt (ə.s) “, 10/273, hədis 12913

8-ci hədisi (Məhəmməd b. Əbi Nəsr əl-Bəzəntinin imam Əli ər-Rza (ə.s)-dan olan rəvayəti) Şeyx Səduq (r.ə), “Fəqih”, 2/364, Ziyarət kitabı, hədis 3184-də 2 sənəd ilə rəvayət etmişdir. “Fəqih” kitabındakı sənədin biri “Uyun” kitabındakı sənədin eynisidir, dolayısı ilə bütövlükdə hədisin 2 sənədi (“Uyun” və “Fəqih” kitablarında 1 sənəd və “Fəqih” kitabındakı 2-ci bir sənəd) vardır. Sənədlərin hər ikisinin raviləri siqa (etibarlı) və müttəsil (kəsintisiz)-dir. Seyyid Əbül Qasım əl-Xoyi (r.ə) “Fəqih” kitabındakı sənəd haqqında deyir ki:

وللصدوق إليه طريقان: أحدهما: أبوه، ومحمد بن الحسن : رضي اللّه عنهما ؤ، عن سعد بن عبداللّه، والحميري جميعاً، عن أحمد بن محمد بن عيسى، عن أحمد بن محمد بن أبي نصر البزنطي. وثانيهما: أبوه، ومحمد بن علي ماجيلويه : رضي اللّه عنهما ؤ، عن علي بن إبراهيم، عن أبيه، عن أحمد بن محمد بن أبي نصر البزنطي. والطريق كطريق الشيخ إليه صحيح
Və Səduqun ona (Məhəmməd b. Əbi Nəsr əl-Bəzəntiyə) 2 sənədi vardır… (Səduq (r.ə)-ın) sənədi Şeyx Tusi (r.ə)-ın sənədi kimi səhihdir.

Seyyid Əbül Qasim əl-Xoyi (r.ə), “Mücəm ricalil hədis”, 3/22, 803-cü ravi

9-cu hədis (Həmzə b. Hümranın imam Cəfər əs-Sadiq (ə.s)-dan olan rəvayəti) Şeyx Səduq (r.ə) “Fəqih”, 2/365, Ziyarət kitabı, hədis 3190-də Məhəmməd b. Əbu Ümeyr adlı raviyə qədər başqa bir sənəd ilə, ondan sonra isə yuxarıdakı sənəd ilə rəvayət etmişdir. Hədisin doğruluğuna gəlincə, Şeyx Səduq (r.ə)-ın Həmzə b. Hümran adlı raviyə olan sənədi səhihdir. Bu barədə Seyyid Əbül Qasim əl-Xoyi deyir ki:

وطريق الصدوق إليه: محمد بن الحسن (رضي الله عنه)، عن محمد بن الحسن الصفار، عن يعقوب بن يزيد، عن محمد بن أبي عمير، عن حمزة بن حمران ابن أعين، مولى بني شيبان الكوفي
Və Səduq (r.ə)-ın ona olan sənədi (yəni ondan olan rəvayətlərinin sənədi) belədir: Məhəmməd b. Həsən (r.a)-dan, o Səffardan, o Yaqub b. Yeziddən, o Məhəmməd b. Əbu Ümeyrden, o da Həmzə b. Hümrandan.

والطريق صحيح
Və sənəd səhihdir.

Seyyid Əbülqasim əl-Xoyi (r.ə), “Mücəm ricalil-hədis”, 7/279-280, 4037-ci ravi

Yəni Şeyx Səduq (r.ə)-dan Həmzə b. Hümran adlı raviyə qədər hədisin sənədi səhihdir. Geriyə Həmzə b. Hümranın vəziyyəti qalır ki, o “Nəvadir əl-Hikmə” kitabının istisna edilməyən ravilərindəndir, yəni siqa (etibarlı)-dır (bax: Şeyx Müslim əd-Davəri, “Əsli ilmur-Misal”, səhifə 139).

10-cu hədisi (Əli b. Mehziyarın imam Məhəmməd ət-Təqi (ə.s)-dan olan rəvayəti) Şeyx Səduq (r.ə) “Fəqih”, 2/363, Ziyarət kitabı, hədis 3181-də 3 fərqli sənəd ilə; Kuleyni (r.ə) “əl-Kafi”, 4/584, Həcc kitabı, bab 22, hədis 1-də “Uyun” kitabındakı sənəd ilə; İbn Kavlaveyh əl-Qummi (r.ə) “Kamiluz-Ziyarət”, səhifə 510-511, hədis 11-də “Uyun” kitabındakı sənəd ilə rəvayət etmişdir. Yəni bu hədisin 4 sənədi (“əl-Kafi” və “Uyun” kitabında 1 sənəd + “Fəqih” kitabında 3 sənəd) var. Şeyhul İslam “əl-Kafi” şərhində hədis barədə deyir ki:

الحديث الأول: حسن
1-ci hədis: həsən

II Məclisi (r.ə), “Miratul-Uqul”, 18/311

Bunlar, imam Əli ər-Rza (ə.s)-ın ziyarəti haqqında mənbələrimizdə keçən bir çox hədisdən yalnız bir neçə dənəsidir. Qısa zaman ərzində hazırladığım bu məqalədə hədislər içərisindən gücüm yetdiyi qədərini çevirdim, onların keçdiyi digər mənbələri tapdım və doğruluq vəziyyətləri haqqında məlumat verməyə çalışdım. İnşəallah daha sonralar fürsət olduqca məqaləni düzəltməyə və başqa hədisləri də əlavə etməyə çalışacağam. Allah əzzə və cəllə, bizləri bağışlasın və hamımıza imam Əli ər-Rza (ə.s)-ın ziyarətini nəsib etsin.

Vəlhamdulillahi Rabbil aləmin.

Advertisements

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma